17 november 2026

Awareness MDR deel 3: "Maandagochtend, alles op slot"

Maandagochtend. Je start je computer, maar geen enkel bestand opent. Ook de boekhouding en de planning zijn onbereikbaar. Wat nu? In deel 3 van onze reeks over digitale weerbaarheid lees je hoe ransomware werkt en waarom een back-up alleen niet genoeg is. Weet je ook of terugzetten lukt en wie je moet bellen?

Awareness MDR Deel 3
Awareness MDR Deel 3

Dit is deel 3 van een reeks over digitale weerbaarheid. In deel 1 ging het over accountovername, in deel 2 over factuurfraude. Nu het scenario waar veel ondernemers het meest bang voor zijn: ransomware.

Maandagochtend, half acht. De eerste medewerker start haar computer. Haar bestanden hebben vreemde namen en openen niet meer. Op het bureaublad staat een tekstbestand: "Al uw bestanden zijn versleuteld. Wij hebben ook een kopie van uw gegevens. Betaal binnen 72 uur, anders publiceren we alles."

De server doet het ook niet meer. De boekhouding, het planningssysteem, de gedeelde mappen: alles op slot. Iemand belt de IT-beheerder. Die vraagt als eerste: "Wanneer is de laatste back-up gemaakt, en waar staat die?"

Het verhaal is verzonnen, maar het antwoord op die vraag bepaalt hoe de rest van de maand eruitziet.

Hoe ransomware werkt

Ransomware is software die uw bestanden versleutelt, zodat u er niet meer bij kunt. Voor de sleutel vraagt de aanvaller losgeld (ransom). Een aanval gebeurt zelden in één klap. Meestal gaat het in vier stappen:

1. Binnenkomen. Via een overgenomen account (zie deel 1), een phishingmail met een besmette bijlage, of een systeem dat niet is bijgewerkt en een bekend beveiligingslek heeft.

2. Rondkijken. De aanvaller zoekt in alle rust naar uw belangrijkste systemen, naar beheerrechten en vooral naar uw back-ups. Dit kan dagen of weken duren.

3. Gegevens stelen. Steeds vaker wordt eerst een kopie van uw gegevens buitgemaakt. Dan heeft de aanvaller twee drukmiddelen: uw systemen én de dreiging om gevoelige gegevens te publiceren.

4. Toeslaan. Bij voorkeur op een moment dat niemand oplet: 's nachts, in het weekend of tijdens een feestdag. Eerst worden de back-ups gewist of versleuteld, daarna de rest.

Het goede nieuws zit in stap 2 en 3. Daar is tijd om een aanvaller te ontdekken, als iemand kijkt.

Een dag of een maand: wat maakt het verschil?

Twee organisaties kunnen dezelfde aanval krijgen en toch heel verschillend uitkomen. Het verschil zit bijna nooit in geluk, maar in een paar keuzes die vooraf zijn gemaakt.

 

Na een dag weer aan het werk

Wekenlang stil

Back-up

Staat apart, kan niet worden gewijzigd of gewist, en het terugzetten is getest

Staat op hetzelfde netwerk en is mee versleuteld, of is nooit getest

Updates

Systemen worden snel bijgewerkt, bekende lekken zijn gedicht

Oude systemen met bekende lekken "omdat ze nog werken"

Beheerrechten

Alleen wie het nodig heeft, met MFA

Iedereen is beheerder, of er is één gedeeld beheeraccount

Ontdekking

Iemand ziet het rondkijken in stap 2 en grijpt in

Het wordt pas ontdekt als alles al op slot zit

Draaiboek

Iedereen weet wie wat doet en wie gebeld moet worden

Paniek, en in de haast wordt bewijs gewist

Hoe ziet een goede back-up eruit?

"We hebben een back-up" zegt weinig. De vragen die ertoe doen: hoeveel werk bent u kwijt, hoe ver kunt u terug, en weet u zeker dat het terugzetten werkt? Hieronder ziet u hoe een goed ingerichte back-up eruit kan zien. Leg het naast uw eigen situatie.

Wat

Hoe vaak een back-up

Hoe ver u terug kunt

Bestanden en mappen op servers

Elke 2 uur

31 dagen, plus 12 maandelijkse en 7 jaarlijkse herstelpunten

Systeeminstellingen van servers

Elke dag

Idem

Microsoft 365: mail, SharePoint, OneDrive en Teams

Tot 7 keer per dag

Tot 7 jaar

Hoeveel werk bent u kwijt?
Bij een back-up elke 2 uur verliest u bij een incident hooguit de wijzigingen van de laatste 2 uur. Voor servers met veel belangrijke wijzigingen kan het vaker, tot elke 30 minuten. Vakmensen noemen dit de RPO (recovery point objective).

Hoe ver kunt u terug?
Een aanvaller zit vaak eerst weken binnen. Met alleen de back-up van gisteren zet u mogelijk een omgeving terug waarin hij al zat. Met maandelijkse en jaarlijkse herstelpunten kunt u naar een moment van vóór de inbraak.

Werkt het terugzetten echt?
De status van de back-up wordt elke dag gecontroleerd, en elke maand wordt automatisch getest of een herstel lukt. Een back-up die niet werkt, merkt u anders pas op het slechtst denkbare moment.

En Microsoft 365?
Veel organisaties gaan ervan uit dat Microsoft hun mail en bestanden bewaart. Microsoft zorgt dat de dienst draait, maar wat u of een aanvaller verwijdert, is na korte tijd echt weg. Een aparte back-up van Microsoft 365 is daarom geen luxe. Losse bestanden, mappen of e-mails zijn daarmee snel terug te zetten. Een volledige omgeving herstellen na een grote aanval duurt langer en vraagt om een uitgewerkt herstelplan.

En misschien wel het belangrijkste: de back-up staat apart van uw eigen netwerk, zodat een aanvaller die binnen is er niet bij kan.

Betalen of niet?

De verleiding is groot als alles stilstaat. Toch raadt de politie af om te betalen. Niet alleen uit principe:

  • Er is geen garantie. U doet zaken met criminelen. De sleutel werkt soms maar gedeeltelijk, of komt helemaal niet.

  • Uw gegevens blijven gestolen. Ook na betaling heeft de aanvaller een kopie. Of die echt wordt verwijderd, kunt u niet controleren.

  • U wordt een bekend doelwit. Een organisatie die betaalt, laat zien dat het werkt.

  • Het herstel blijft nodig. Ook met een sleutel moeten systemen worden opgeschoond, want u weet niet wat de aanvaller heeft achtergelaten.

De beste manier om nooit voor deze keuze te staan, is een back-up waarmee u zelf kunt herstellen.

Als het gebeurt

  1. Haal getroffen apparaten van het netwerk, door de netwerkkabel eruit te halen of wifi uit te zetten. Zet ze niet uit: wat in het geheugen staat, kan helpen bij het onderzoek.

  2. Bel direct uw IT-beheerder, ook 's nachts of in het weekend. Ga niet zelf herstellen of opschonen, daarmee wist u sporen.

  3. Meld het waar nodig. Bij een datalek binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens, aangifte bij de politie en een melding bij uw cyberverzekeraar.

  4. Communiceer eerlijk met medewerkers, klanten en leveranciers. Zeker als hun gegevens mogelijk zijn buitgemaakt.

Drie vragen om mee te nemen

  1. Weet u waar uw back-up staat, en kan een aanvaller die vanaf uw netwerk bereiken?

  2. Wanneer heeft u voor het laatst getest of u ook echt iets kunt terugzetten?

  3. Ligt er een draaiboek klaar: wie belt wie, en wie beslist, als maandagochtend alles op slot

In deel 4: wat als een aanvaller niet één account overneemt, maar uw hele Microsoft 365-omgeving? Het verhaal van een zaterdagnacht waarin alle accounts verdwenen.

Een cyberaanval houdt zich niet aan kantooruren

Je kunt veel doen om aanvallen buiten de deur te houden. Maar wat als een aanvaller tóch binnenkomt? Met MDR worden verdachte activiteiten continu gemonitord, gedetecteerd en opgevolgd.

In onze whitepaper leggen we uit wat MDR is, waarom het steeds belangrijker wordt en hoe je hiermee de digitale weerbaarheid van jouw organisatie versterkt.

shutterstock_2590987777.1.gif
shutterstock_2590986241.1.gif
Shutterstock 2432867329

In deel 3: ransomware.

Wat gebeurt er als al uw bestanden ineens versleuteld zijn, en wat bepaalt of u binnen een dag of binnen een maand weer aan het werk bent?