Dit is deel 4 van een reeks over digitale weerbaarheid. In deel 1 nam een aanvaller één account over. Wat gebeurt er als hij het account overneemt dat over alle andere accounts gaat?
Een administratiekantoor met 25 medewerkers werkt al jaren met een externe leverancier voor hun boekhoudsoftware. Om de koppeling met Microsoft 365 in te richten, kreeg een medewerker van die leverancier ooit een account met volledige beheerrechten. De koppeling werkt al lang, maar het account is nooit opgeruimd. De servers van het kantoor draaien in Azure, de cloud van Microsoft, en ook de back-ups worden daar bewaard.
Op vrijdagmiddag klikt die medewerker op een nagemaakte inlogpagina, net als Sanne in deel 1. De aanvaller heeft nu de sleutelbos van het hele kantoor.
Wat er gebeurt...
Tijd | Wat er gebeurt |
|---|---|
Za 01:12 | De aanvaller logt in met het beheeraccount van de leverancier. |
Za 01:20 | Hij maakt een eigen, nieuw beheeraccount aan. Als het eerste account wordt ontdekt, heeft hij nog een tweede. |
Za 01:35 | De beveiliging van de andere beheerders wordt aangepast, zodat zij niet meer kunnen inloggen. |
Za 01:50 | Hij geeft zichzelf ook toegang tot Azure, waar de servers van het kantoor draaien. Voor een Global Admin is dat één instelling. |
Za 02:05 | De back-ups in Azure worden verwijderd. Eerst de vangnetten, dan de rest. |
Za 02:20 | De servers in Azure worden uitgezet en verwijderd. |
Za 02:40 | Alle 25 gebruikersaccounts worden verwijderd, en daarna ook definitief uit de prullenbak. Mailboxen, OneDrive en SharePoint-gegevens gaan mee. |
Za 03:00 | Koppelingen met andere systemen, zoals de boekhoudsoftware en het telefoonsysteem, worden verbroken. |
Ma 07:45 | Niemand kan inloggen. Geen mail, geen bestanden in SharePoint of OneDrive, en de servers zijn onbereikbaar. Mail aan het kantoor komt terug als onbestelbaar. |
Het verhaal is verzonnen, maar elke stap is technisch mogelijk voor iemand met volledige beheerrechten. Er is geen virus nodig, geen inbraak en geen hacker-gereedschap. Alleen één account.
Hoe kan dit? De sleutelbos van uw omgeving
Uw Microsoft 365-omgeving heet in vakjargon een tenant: de digitale vestiging van uw organisatie bij Microsoft, met alle accounts, mailboxen, bestanden en instellingen. Neemt iemand die over, dan spreken we van tenant hijacking.
In elke tenant zijn er accounts met de hoogste beheerrechten, de Global Admin. Zo'n account is de sleutelbos van het hele gebouw. Het kan:
gebruikers aanmaken, wijzigen en verwijderen;
de beveiliging van andere accounts aanpassen, ook die van andere beheerders;
instellingen en koppelingen met andere systemen wijzigen;
toegang geven tot alle mail en bestanden.
In de praktijk zijn er vaak meer van deze sleutelbossen dan nodig. Een oud account van een vertrokken IT'er. Een leverancier die ooit iets moest inrichten. Een directeur die "voor de zekerheid" ook beheerder is. Elk van die accounts is een ingang naar alles.
De nasleep: dagen werk, als het meezit
Op maandagochtend staat het kantoor stil. Geen mail, geen Teams, geen bestanden in OneDrive en SharePoint, geen boekhouding en geen servers. Klanten mailen, maar krijgen een foutmelding terug.
Het herstel gaat in stappen, en elke stap kost tijd:
De omgeving terugkrijgen. Als ook de eigen beheerders zijn buitengesloten, moet Microsoft eerst worden overtuigd dat de omgeving echt van het kantoor is. Dat gaat niet met één telefoontje.
De aanvaller eruit zetten. Alle beheeraccounts nalopen, het nieuwe account van de aanvaller verwijderen en alle sessies beëindigen. Anders begint het opnieuw.
Accounts en gegevens terugzetten. Zijn accounts definitief verwijderd, dan zijn vaak ook de mailbox, OneDrive en Teams-gegevens van die gebruikers weg. Hetzelfde geldt voor de servers. En omdat ook de back-ups in Azure zijn gewist, is er niets om naar terug te gaan. Alleen een back-up die buiten de eigen Microsoft-omgeving staat (zie deel 3), heeft deze nacht overleefd.
Koppelingen opnieuw inrichten. Boekhouding, telefonie, scanners, apps: alles wat met Microsoft 365 praatte, moet opnieuw worden gekoppeld.
En ondertussen moet worden uitgezocht of er gegevens zijn ingezien of gekopieerd. Gaat het om persoonsgegevens, dan geldt de meldplicht van 72 uur.
Hoe u dit voorkomt
De meeste maatregelen zijn geen kwestie van geld, maar van opruimen en afspraken maken.
Zo min mogelijk sleutelbossen. Geef volledige beheerrechten aan zo weinig mogelijk mensen. Wie maar één ding hoeft te beheren, krijgt alleen dát recht.
Externe toegang tijdelijk maken. Moet een leverancier iets inrichten? Geef toegang voor die klus, en trek die daarna weer in. Loop minstens jaarlijks na wie er nog toegang heeft.
Aparte beheeraccounts. Een beheerder gebruikt voor het beheer een apart account, zonder mailbox en zonder dagelijks gebruik. Dan kan het ook niet via een phishingmail worden overgenomen.
De sterkste beveiliging voor beheerders. Voor beheeraccounts is een MFA-code via een app niet genoeg. Een fysieke beveiligingssleutel kan niet worden nagemaakt door een nep-inlogpagina. Daarnaast kunnen beheerrechten tijdelijk worden gemaakt, bijvoorbeeld met Privileged Identity Management (PIM) van Microsoft. De beheerder heeft dan standaard geen beheerrechten, maar vraagt ze aan voor een klus, waarna ze na een paar uur vanzelf vervallen. Een aanvaller die zo'n account overneemt, heeft buiten die momenten dus geen sleutelbos in handen.
Een noodaccount. Een extra beheeraccount dat nergens voor wordt gebruikt, veilig wordt opgeborgen en alleen dient om weer binnen te komen als alles misgaat.
Meldingen bij grote wijzigingen. Een nieuwe beheerder of tientallen verwijderde accounts midden in de nacht moeten direct opvallen, ook in het weekend.
Een back-up buiten uw eigen Microsoft-omgeving. Voor Microsoft 365 én voor uw servers. Een back-up die met hetzelfde beheeraccount kan worden gewist, is geen vangnet.
Drie vragen om mee te nemen
Hoeveel accounts in uw organisatie hebben volledige beheerrechten, en van wie zijn ze?
Welke externe partijen hebben nog beheertoegang, en wanneer hadden ze die voor het laatst nodig?
Als vannacht al uw accounts worden verwijderd, hoe komt u dan weer binnen, en hoe krijgt u uw mail en bestanden terug?
In deel 5: back-ups. Waarom een back-up die in dezelfde omgeving staat als uw servers geen echt vangnet is, en waaraan een goede externe back-up voldoet.
Een cyberaanval houdt zich niet aan kantooruren
Je kunt veel doen om aanvallen buiten de deur te houden. Maar wat als een aanvaller tóch binnenkomt? Met MDR worden verdachte activiteiten continu gemonitord, gedetecteerd en opgevolgd.
In onze whitepaper leggen we uit wat MDR is, waarom het steeds belangrijker wordt en hoe je hiermee de digitale weerbaarheid van jouw organisatie versterkt.